معرفی
معرفی رشته علوم دامی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر
تامین غذای مورد نیاز جمعیت در حال رشد یکی از چالش های مهم در جهان و به تبع آن کشور میباشد. بار اصلی تامین غذای مورد نیاز بشر عمدتا بر دوش بخش کشاورزی بوده در این میان حدود 45 تا 50 درصد تولید این بخش مربوط به صنعت تولیدات دامی میباشد که حدود 134 هزار میلیارد تومان گردش مالی سالانه را به خود اختصاص داده است؛ بدون شک این حجم از گردش مالی خود گویای اهمیت این بخش میباشد.
امروزه صنعت دام وطیور به عنوان یکی از زیر مجموعه های کشاورزی نقش مهمی در تامین پروتئین حیوانی مورد نیاز بشر داشته و در سطح جهانی و بین المللی از رشد و گسترش چشمگیری برخوردار میباشد. چرا که سلامت و امنیت غذایی یک کشور مستقیما به تولیدات بخش دام و طیور وابسته است و هر گونه اختلالی در روند تولید این بخش میتواند به طور مستقیم امنیت غذایی آن کشور را تهدید کند.
دانش علوم دامی، تخصصی است که به مطالعه افزایش کارایی و بهرهوری دامهای مزرعهای میپردازد. متخصصین علوم دامی درک عمیقی از علوم بیوشیمی، فیزیولوژی، تغذیه، ژنتیک، بهداشت و رفتار شناسی حیوانات اهلی داشته و همواره سعی بر کاربرد یافته های جدید این علوم در بخش صنعت دارند. علوم یاد شده در حقیقت حلقه های زنجیر تولید موفق و قوی میباشند. امروزه با توجه به محدودیت منابع و نهاده های اولیه مورد نیاز صنعت دام وطیور در جهان، استفاده از این تخصص اهمیت دو چندانی پیدا کرده است.
نرخ رشد فناوری در صنعت علوم دامی ظرف 20 سال گذشته سرعت شایان ذکری به خود گرفته است و صنعت علوم دامی به طور غیرقابل انکاری دچار انقلاب اساسی در زمینه تحقیق و بازاریابی شده است. ظهور پدیدهی دهکده جهانی در قالب جهانی شدن (Globalization) و تامین غذا برای کشورهای مختلف در جهت حفظ امنیت غذایی و تامین پروتئین حیوانی، صنعت علوم دامی را به عنوان یک صنعت استراتژیک مطرح ساخته و جایگاهی به مراتب شاخصتر از گذشته به آن داده است. رقابت کشورهای مختلف در زمینه تامین پروتئین حیوانی نه تنها برای مصارف داخلی یک کشور بلکه در جایگاه صادرات و سودآوری ارزی، اهمیت توجه به این رشته را بیش از پیش نموده است. کشورهایی مانند استرالیا، آمریکا، کانادا، دانمارک، فرانسه، برزیل کشورهای پیشگام د راین زمینه بوده و هر ساله سود سرشاری از صادرات محصولات پروتئینی عاید این کشورها میشود.
دانشجویان رشتهی مهندسی علوم دامی پس از گذراندن واحدهای درسی ارائه شده در یک دوره چهارساله، به دریافت مدرک کارشناسی (مهندسی) نائل میشوند که انتظار میرود پس از آشنایی با جنبههای کاربردی علوم یاد شده در بخش صنعت نیز آنها را پیاده نمایند .با توجه به گستردگی و تنوع فعالیتهای صنعت دام، طیور و آبزیان، فرصتهای شغلی مختلفی پیش روی فارغ التحصیلان رشته علوم دامی وجود دارد که به برخی از آنها اشاره میشود:
- ایجاد و راه اندازی واحدهای تولیدی
- ارائه مشاوره تخصصی در زمینه های تغذیه علمی، مدیریت ژنتیکی، طراحی سالنهای پرورشی، بهداشت و مدیریت تولید مثلی واحدها
- مدیریت واحدهای تولیدی
- تاسیس و یا اشتغال در کارخانجات خوراک دام، طیور و آبزیان
- تاسیس و یا فعالیت در شرکتهای تولید کننده تجهیزات و ماشین آلات صنعت دام، طیور و آبزیان
- فعالیت در شرکتهای اصلاح نژادی
- تاسیس شرکتهای ارائه دهنده خدمات تخصصی همچون تلقیح مصنوعی، واکسیناسیون و شماره زنی
- جذب در بخشهای دولتی همچون سازمان جهاد کشاورزی و ادارات دامپزشکی استانها
- مدرس دروس تخصصی در هنرستان ها و مراکز فنی و حرفهای
- تاسیس شرکتهای ارائه دهنده نرم افزارهای تخصصی واحدهای تولیدی صنعت دام، طیور و آبزیان
- ایجاد شرکتهای دانش بنیان در زمینه مباحث نوین تخصصی صنعت دام، طیور و آبزیان
- تاسیس شرکتهای ارائه دهنده خدمات بیمه تخصصی در صنعت دام، طیور و آبزیان
- و .....
ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر:
ادامه تحصیل این رشته در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در پنج گرایش تغذیه، فیزیولوژی، ژنتیک و اصلاح دام، مدیریت پرورش و پروش زنبورعسل امکان پذیر میباشد. البته شایان ذکر است هرکدام از این گرایشها در زمینههای مختلف به مطالعه و تحقیق میپردازند به طور مثال در زمینهی تغذیه میتوان به متابولیسم و آنزیم شناسی گوارشی، در گرایش فیزیولوژی به تولید مثل، رشد، فیزیولوژی سلولی و مولکولی و در ژنتیک و اصلاح دام به بررسی اصول توارث صفات و ژنومیکس اشاره نمود. دانشجویان این رشته پس از فارغ اتحصیلی از مقاطع تحصیلات تکیملی، توانایی فعالیت در مراکز تحقیقاتی ملی و بین المللی و یا تدریس و تحقیق در واحدهای دانشگاهی را خواهند داشت.
معرفی رشته علوم و مهندسی صنایع غذایی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر
مقدمه
مجموعه علوم و صنایع غذایی که با عنوان مهندسی صنایع غذایی توسط داوطلبان گروه آزمایشی علوم تجربی انتخاب می شود، به علوم و صنایعی اطلاق می شود که طی آن مواد خام غذایی گیاهی و حیوانی، تولید، برداشت و فرآوری شده، برای مصرف آماده میگردد. بالا بودن ضایعات محصولات غذایی (حدود 30%) و نیز رشد بی رویه جمعیت همراه با کاهش منابع غذایی، اهمیت به کارگیری روشهای علمی موثر برای افزایش تولید محصولات کشاورزی و دامی، بهبود کیفیت و کاهش ضایعات این محصولات را آشکار می سازد و دست یابی به این اهداف در قالب رشته های مهندسی کشاورزی ممکن و میسر است.بدین سبب در آزمون سراسری، مجموعه مهندسی کشاورزی برای تربیت متخصصان این رشته در گرایشهای مختلف با مقاطع کارشناسی و کاردانی در نظر گرفته شده است.
1- علوم و صنایع غذایی
-
- تعریف و هدف
این رشته در گذشته با نام مهندسی کشاورزی – صنایع فرآورده های کشاورزی در دانشگاههای کشور ارائه شده و از سال 1371 به طور رسمی به علوم و صنایع غذایی تغییر نام داده است. کلیه عملیاتی که پس از صید و برداشت محصولات زراعی و باغی و یا ذبح دام انجام شده و مواد خام را به ماده غذایی آماده مصرف تبدیل می کند، شامل روشهای نگه داری، فرآوری، بسته بندی و... زیر مجموعه این گرایش می باشند. هدف از این رشته، تربیت نیروهای متخصصی است که بتوانند در زمینه هایی چون اجرای عملیات تبدیل مواد غذایی، نگه داری محصولات کشاورزی، کنترل کیفیت، کمک به طراحی و بهینه سازی خطوط تولید در کارخانه های مورد نظر فعالیت کرده هدایت، نظارت و مسوولیت فنی واحدهای تولید فرآورده های مختلف غذایی را بعهده گیرند.
1-2 اهمیت و جایگاه در جامعه
نیاز روز افزون جامعه به غذا و رشد بی رویه جمعیت و کاهش منابع غذایی، یکی از مهمترین مسائلی است که توجه دولتمردان، اندیشمندان و محققان را به خود معطوف داشته است. در این راستا، لزوم استفاده بهینه از منابع غذایی موجود و به کارگیری روشهای مطلوب نگه داری و جلوگیری از ضایعات بی رویه محصولات کشاورزی، تأمین منابع جدید غذایی، بسته بندی مناسب به منظور حفظ و بهبود کیفیت محصولات و ...، از جمله مواردی است که اهمیت آن بر هیچ کس پوشیده نیست. علاوه بر این، رشد و توسعه جوامع و پیشرفت علوم و صنعت، سبب پیدایش عادات و سبک های نوین غذایی شده، به گونه ای که نیاز به تنوع محصولات و پیدایش فرآورده های جدید غذایی و کمک غذایی به شکل روز افزونی احساس می گردد. بدین سبب رابطه مستقیم رشته صنایع غذایی با سلامت مردم و توجه خاص دولت و مردم به کمیت و کیفیت غذایی جامعه و ایجاد کارخانجات جدید صنایع غذایی و ...، همگی دلایل بارزی هستند که اهمیت این رشته تحصیلی را نشان می دهند.
2- سطوح رشته
2-1 گرایش های رشته علوم و صنایع غذایی در مقاطع مختلف
مقطع کارشناسی: شامل 4 گرایش مهندسی صنایع غذایی ، فرآوری مواد غذایی ،علوم مواد غذایی و زیستفناوری مواد غذایی میباشد.
مقطع کارشناسی ارشد: شامل گرایشهای علوم مواد غذایی، فناوری تبدیل مواد غذایی، شیمی مواد غذایی، میکروبیولوژی مواد غذایی، مهندسی صنایع غذایی و مهندسی مواد و طراحی صنایع غذایی می باشد.
مقطع دکتری: تکنولوژی موادغذایی، میکروبیولوژی مواد غذایی، شیمی مواد غذایی و مهندسی صنایع غذایی می باشد.
2-2 درسهای رشته
دروس عمومی و اختصاصی این رشته به شرح زیر است:
به دلیل اینکه در رشته ی مهندسی علوم و صنایع غذایی خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مواد غذایی مورد بررسی قرار می گیرد ،درس های شیمی و زیست شناسی از اهمیت بسیاری برخوردار است .
دروس عمومی:بیوشیمی ،شیمی عمومی ،شیمی آلی ،میکروبیولوژی عمومی ،تغذیه ،زیست ،فیزیک ،ریاضیات 1و2 ،اقتصاد و مدیریت صنعتی ،علوم زراعی ،علوم دامی ،علوم باغی ،بازاریابی و صادرات
دروس اختصاصی: شیمی مواد غذایی، میکروبیولوژی مواد غذایی، تکنولوژی مواد غذایی (شامل صنایع گوشت و شیلات، روغن، قند، کنسروسازی، لبنیات 1 و 2 و غلات) ، تجزیهی مواد غذایی، اصول نگهداری مواد غذایی، کنترل کیفی مواد غذایی، بهداشت و سلامت غذا، اصول مهندسی 1 و 2 و اصول طراحی کارخانجات
تواناییهای فارغ التحصیلان
فارغ التحصیلان رشته مهندسی علوم و صنایع غذایی پس از پایان تحصیلات، بسته به تواناییهای فردی و علمی خود، می توانند مسئولیتهای متفاوتی نظیر: مدیریت تولید کارخانجات، مسول کنترل کیفی، مسوولیت آزمایشگاهها، انجام فعالیت های تحقیقاتی برای بهبود کیفیت تولیدات غذایی در واحد تحقیق و توسعه، ساخت محصولات جدید، افزایش تولید، کاهش ضایعات، بسته بندی و ... ارائه مشاوره علمی به واحدهای تولیدی و فعالیتهای دیگر را بر عهده گیرند. کار متخصص صنایع غذایی که در رشته علوم و صنایع غذایی تخصص دارد، کنترل کیفی و بهداشت مواد غذایی در فرآیند تولید می باشد. کار این فرد با سلامت افراد جامعه رابطه نزدیکی دارد. متخصص صنایع غذایی معمولا مسئول فنی کارخانه های تولید مواد غذایی می باشند. در هر کارخانه باید از همان ابتدا که مواد اولیه وارد می شوند تا زمانی که محصولات بسته بندی و آماده عرضه می گردد، کنترل و نظارت کافی توسط مسئول فنی وجود داشته باشد. این فرد در مراحل مختلف از مواد در حال تولید نمونه برداری کرده و آن را در آزمایشگاه مورد ارزیابی قرار می دهد. متخصص صنایع غذایی در مورد اصول و روش های نگهداری، بسته بندی و کنترل کیفی مواد غذایی دانش و تخصص لازم را دارا می باشد.
متخصص (مهندس) صنایع غذایی که در گرایش صنایع غذایی مهندسی کشاورزی تحصیل کرده است، در زمینه روش ها و عملیاتی که مواد خام (اعم از محصولات کشاورزی و دامی) را به مواد غذایی قابل مصرف و باارزش تبدیل می کند، دانش و تخصص دارد. این روش ها در حوزه نگهداری، فرآوری و تبدیل، بسته بندی و حمل و نقل مواد غذایی می باشد. رشد جمعیت کشور و نیاز به مواد غذایی بیشتر همراه با وجود ضایعات بالای در بخش کشاورزی و دامی موجب شده تا حضور این متخصصان برای رفع این مشکلات بسیار ضروری و حیاتی باشد.
حوزه کاری متخصص صنایع غذایی که در حوزه مهندسی شیمی گرایش صنایع غذایی تخصص دارد، طراحی هر یک از واحدهای فرآیند تولید، طراحی خطوط مختلف آماده سازی، فرآوری و بسته بندی مواد غذائی وهمچنین طراحی کارخانجات تولیدی صنایع غذائی می باشد. او با توجه به خصوصیات فیزیکی، شیمیایی، میکروبیولوژی، تغذیه ای و بهداشتی مواد غذائی به طراحی یا ایجاد واحدهای تولید پرداخته و مشکلات خطوط تولیدی صنایع غذائی را رفع می نماید.
کارشناس صنایع غذایی باید به دقت بالا داشته، به جزئیات توجه کرده و به قوانین بهداشتی اهمیت ویژه بدهد. به عنوان متخصص صنایع غذایی باید در زمینه هایی مانند مهندسی شیمی، برنامه ریزی تولید، تحقیقات بازار، رفتار مشتری و مدیریت مالی مطلع باشد
صنعت و بازارکار
در حال حاضر حدود ۵هزار کارگاه و کارخانه بیش از %۵۵نیاز مواد غذایی کشور را در داخل تولید می کنند. این واحدهای تولیدی پیش از آغاز فعالیت خود، موظف بودند چهار پروانه تأسیس، بهره برداری، مسؤول فنی و ساخت را از وزارت بهداشت دریافت کنند. در این میان برای دریافت پروانه مسؤول فنی باید فرد تحصیل کرده ای به عنوان مسؤول فنی معرفی گردد تا پس از تأیید صلاحیت او در یک کمیته قانونی در اداره کل نظارت بر مواد غذایی، پروانه مورد نیاز صادر شود . بر اساس قانون، مسؤول فنی موظف است بر تمام مراحل تولید، از تهیه مواد اولیه تا بسته بندی و توزیع یک کالا نظارت داشته باشد. همچنین تمام واردات باید با نظر مسؤول فنی و تأیید اداره کل نظارت انجام شود. از همین رو فارغ التحصیلان علوم و صنایع غذایی بهترین افراد برای پذیرش چنین مسؤلیتی هستند.
از سوی دیگر کشور ما با رشد جمعیت فزاینده ای روبرو است. البته ایران به دلیل اقلیم چهار فصل و خاک مناسب می تواند به یاری کارشناسان صنایع غذایی این نیاز را برآورده سازد و حتی به عنوان یک کشور استراتژیک صادر کننده مواد غذایی در جهان مطرح شود. همچنان که در حال حاضر نیز سالانه میلیون ها دلار، اقلام مختلف صنایع غذایی به خارج صادر می شود. در کشوری که باید نیاز به مواد غذایی رابرای بیش از 85 میلیون جمعیت تأمین کرد، صنایع غذایی هیچ وقت در انزوا قرار نخواهد گرفت، برای همین فارغ التحصیل این رشته اگر آمادگی کار در کارخانه یا کارگاه را داشته باشد کارخانه هایی که بیشتر در حومه شهر یا شهرهای کوچک واقع شده است فرصت شغلی مناسبی به دست خواهد آورد. در ضمن فارغ التحصیل علوم و صنایع غذایی می تواند با استفاده از سرمایه شخصی و یا شرکت با فردی که سرمایه مورد نیاز را دارد، واحد تولید خصوصی ایجاد کند. کاری که تعدادی از فارغ التحصیلان این رشته انجام داده و موفق نیز بوده اند. تواناییهای لازم برای داوطلبان این رشته و ادامه تحصیل در آن برای کسب موفقیت در طی دوره تحصیلی و امکان ادامه تحصیل در این رشته، داوطلب باید از توان و دانش بالا در دروس شیمی و زیست شناسی و ریاضی برخوردار باشد. در ضمن از آن جا که زمینه اشتغال متخصصان این رشته بیشتر در کارخانجات اعم از آزمایشگاه و خط تولید است، داوطلب باید از توان جسمی مطلوب و نیز دقت کافی بهره مند باشد. امروزه صنایع تولید انواع مواد غذایی مختلف در جهان بسیار رشد کرده است. به دلیل تغییر سبک زندگی مردم و افزایش نیاز به مواد غذایی بسته بندی شده، هر از چند گاهی شاهد ظهور یک کارخانه جدید مواد غذایی هستیم. برای اینکه محصولاتی سالم و باکیفیت بدست مصرف کننده برسد، کارهای زیادی در کارخانه اعم از استفاده از روش های بهینه در تولید مواد غذایی، طراحی فرآیندهای مناسب برای تولید، کنترل و نظارت دائم بر سلامت مواد اولیه و محصولات تولیدی و ...انجام می شود. متخصص صنایع غذایی با توجه به رشته ای که در آن تحصیل و تخصصی که آموخته است، در فرآیند تولید مواد غذایی وظایف خاصی را برعهده دارد. البته برخی از وظایف آنها با یکدیگر مشترک می باشد.
وظایف متخصص صنایع غذایی
در این بخش وظایف کارشناس صنایع غذایی به طور کلی بیان می شود که برخی از آنها بین تخصص های مختلف آن مشترک و برخی اختصاصی می باشد :
- تهیه اطلاعات غذایی صحیح برای برچسب های محصولات
- بررسی راه های نگهداری تازه و ایمن مواد غذایی
- یافتن راه های تولید سریع و ارزان مواد غذایی
- آزمایش سلامت و کیفیت مواد غذایی
- کارکردن روی مواد تشکیل دهنده جدید برای رسیدن به ترکیب غذایی جدید
- اصلاح مواد غذایی مانند تولید محصولات فاقد چربی
- انجام آزمایشات لازم و تولید نمونه محصولات
- کنترل کیفیت و بهداشت مواد غذایی
- طراحی فرآیند های تولید محصولات غذایی به صورت انبوه
- طراحی دستگاه ها و کارخانجات تولید مواد غذایی
معرفی رشته علوم و مهندسی جنگل- دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر
جنگلداری عبارتست از بکارگیری مجموعهای از علوم و فنون که درجهت شناخت جوامع مختلف جنگلی و آگاهی از کیفیت و کمیت آنها، پرورش تودههای جنگلی، بهره برداری مستمر از تولیدات جنگل، روشهای مختلف قطع و استحصال و حمل درختان و بالاخره حفاظت، احیاء و توسعه مناطق جنگلی بهعنوان تولید کننده ماده اولیه (چوب) و تعدیل و تنظیم کننده شرایط آب و هوایی و خاکی مورد استفاده قرار می گیرد. کاهش فرسایش خاک، فراهم ساختن زیستگاههای حیات وحش و تعبیه چراگاه برای دامها به منظور کاهش فشار وارده بر بافت گیاهی جنگل از مهمترین وظایف متخصص جنگلداری است.
ایران، اگر چه از نظر ذخایر منابع طبیعی نظیر نفت، گاز، برخی سنگهای معدنی و ... جزء چند کشور برتر جهان است اما از نظر سطح زیر پوشش جنگلها در رتبه 48 ام دنیا قرار داشته است. این واقعیت، ضرورت محافظت از سرمایه گرانبهای جنگل را در ایران نشان می دهد. اهمیت این موضوع وقتی بیشتر روشن می شود که بدانیم نزیک به یک چهارم وسعت کشور را بیابانها تشکیل داده و از این رو کشور ما با مشکل مهم و حیاتی فرسایش خاک نیز رو به روست؛ چرا که این فرسایش، مشکلات اقتصادی بسیاری را در کانونهای بحرانی کشور ایجاد کرده و تنها راه مبارزه با آن، احیای پوشش گیاهی مناطق بحرانی و حفظ و صیانت از جنگلها است که این کار وظیفه متخصصین جنگلداری است.
باتوجه به اینکه جنگلهای ایران قسمتی از منابع طبیعی قابل تجدید کشور می باشند که در زمره اموال عمومی بوده و اداره و برنامه ریزی آنها بعهده دولت می باشد، لذا باید در بخش دولتی مدیران و برنامه ریزان قابلی وجود داشته باشند تا با تهیه طرحها و برنامه ریزی صحیح و نظارت برحسن اجرای آنها، از این منابع لایزال خدادادی بطور صحیح بهره برداری اصولی و مستمر نموده و از انحطاط و تخریب آنها جلوگیری و در احیا و توسعه آنها کوشش کنند. لازمه یک چنین برنامه هایی تربیت افراد متخصص با بینش و آگاهی کافی در زمینههای مختلف جنگل می باشد.
جنگل و جنگلداری مانند بسیاری از رشتههایی که به طور مستقیم با طبیعت درگیر هستند در کشورهای در حال توسعه مهجور و مظلوم واقع شده است. هنوز در کشوری مانند ایران زمان بسیاری نیاز است تا مردم با طبیعت، حیوانات و گیاهان سرآشتی بگذارند. فرهنگسازی در این زمینه بسیار ضروری است و به همین خاطر و به منظور تأمین نیروهای کارآمد برای حفاظت، احیاء و بهرهبرداری مستمر و اداره صحیح جنگلها لازم است افرادی که در این زمینه از کارایی و آگاهی کافی برخوردار باشند، تربیت شوند. فارغ التحصیلان این رشته با استفاده از دانش و اطلاعاتی که در این دوره کسب می نمایند، خواهند توانست ثروتهای طبیعی نهفته در جنگلها را در جهت تأمین نیازهای مردم، با برنامه ریزی صحیح بکار گیرند.
هدف از ایجاد دوره کارشناسی رشته جنگلداری، تربیت کارشناسانی است که با فراگیری مطالب لازم در ادامه تحصیلات خود بتوانند بعنوان کارشناس در زمینههای ذکر شده انجام وظیفه نمایند و بخصوص قادر به تهیه طرحهای جنگلداری و ناظر براجرای صحیح آنها باشند و در مناطق جنگلی مشغول بخدمت گردند.
تاریخچه
در سال 1321 به پیشنهاد استاد ساعی رشته جنگل برای اولین بار در دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران دایر گردید. اولین دوره تخصصی علوم جنگل برای مهندسین کشاورزی در سال 1329 برگزار شد. در سال 1334 احداث و تجهیز ساختمان آزمایشگاه جنگل و چوبشناسی با پیشنهاد استاد ساعی و مساعدتهای دکتر رضا حجازی باتمام رسید و همزمان با تلاشهای فراوان نامبرده دوره کارشناسی ارشد رشته جنگل و مرتع در دانشکده کشاورزی ایجاد گردید. در سال 1341 با کمک FAO انستیتو جنگل و مرتع آغاز بکار نمود و در 26 خرداد سال 1345 دانشکده جنگلداری با سه گروه آموزشی که اولین آنها گروه جنگلداری بود تأسیس گردید.
این گروه در دانشگاه تبریز و دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر در دوره کارشناسی مهندسی منابع طبیعی - جنگلداری از سال 1391 دانشجو جذب نموده است.
اهداف آموزشی رشته جنگلداری
گروه جنگلداری فعالیتهای آموزشی خود را در مقطع کارشناسی با گذراندن 140 واحد درسی و تهیه طرحهای جنگلداری (پروژه کارشناسی) توسط دانشجویان، مساعی خود را در جهت تعلیم و تربیت نیروی مهندسی مورد نیاز سازمان ها و ارگانهای اجرائی بکار گرفته است. در دوره کارشناسی ارشد فارغ التحصیلان رشته مهندسی جنگلداری و اقتصاد جنگل به صورت تخصصی در هر یک از رشته های جنگل شناسی و اکولوژی جنگل، مهندسی جنگل، جنگلداری و مسائل اقتصادی-اجتماعی جنگل براساس جدیدترین برنامههای آموزشی مصوب فارغ التحصیل میشوند تا بتوانند در سازمانهای اجرائی، ارگانهای تحقیقاتی و بخشهای آموزشی کشور بهکار گرفته شوند. در سطح دوره دکتری دانشجویان برای اجرای وظایف آموزشی و پژوهشی آینده تربیت می شوند.
بازار کار و اینده شغلی:
با توجه به گستردگی منابع طبیعی و منابع جنگلی کشور، فارغ التحصیلان می توانند در نقاط مختلف ایران جذب سازمان ها و مراکز کاری مربوط شوند. وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جنگل ها و مراتع کشور، موسسات تحقیقاتی منابع طبیعی، مراکز دولتی دیگر از قبیل وزارت آموزش و پرورش، شهرداری ها، سازمان پارک ها و فضای سبز، سازمان محیط زیست ، طرح های جنگل داری خصوصی، شرکت های بهره برداری از جنگل ها، نهالستان های جنگلی خصوصی و شرکت های مشاوره منابع طبیعی برای تامین کادر کارشناسی خود نیاز به استخدام فارغ التحصیلان این رشته دارند و محل جذب آنها به شمار می آیند .
مراکز مختلفی به صورت مستقیم و غیر مستقیم در فعالیت های مربوط به تولید فرآورده های چوبی یا تحقیقات پیرامون شاخه های مختلف این رشته نقش دارند که هر یک به تناسب نوع فعالیت خود، اقدام به جذب فارغ التحصیلان این رشته برای رفع نیازهای مربوط می نمایند. کارخانه های صنایع چوب تولید کننده فرآورده های مختلف چوبی ، کارخانه های خمیر و کاغذ و وزارت خانه های صنایع و معادن به صورت گسترده تر و سایر وزارت خانه ها، اداره ها و سازمان ها و مراکز دولتی و خصوصی نظیر وزارت آموزش و پرورش و شرکتهای مختلف مهندسان مشاور، محل جذب تعداد کثیری از فارغ التحصیلان است.
معرفی رشته علوم و مهندسی باغبانی- دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی اهر
مقدمه
باغبانی یکی از بخشهای مهم کشاورزی است که سهم عمدهتای در تولید محصولات گیاهی و ایجاد اشتغال در کشور دارد. از مجموعه گیاهان تحت کشت بشر، گروه متنوع و بزرگی در بخش باغبانی قرار میگیرند که در تأمین مواد غذایی و سلامت جسم و روح انسان نقش دارند. از اینرو به منظور تولید و ارتقای دانش و فناوری و پژوهش متخصصین مورد نیاز این بخش، لازم است رشتهای دانشگاهی در مجموعه علوم کشاورزی طراحی و اجرا گردد.
تعریف علم باغبانی
باغبانی آمیختهای از علم، هنر ، تجربه و مهارت در پرورش گیاهان باغبانی است . گیاهانی که شامل درختان میوه ، گلها و گیاهان زینتی ، سبزیجات و گیاهان دارویی میشود و دانشجوی مهندسی باغبانی در طی چهارسال با ویژگیهای ژنتیکی این چهار دسته از گیاهان، پاسخهایی که به شرایط محیطی میدهند و پاسخهایی که به تیمارهای ما مثل آبیاری، کود ، هرس و ... میدهند ،آشنا میشود و به خاطر همین بررسیهای دقیق فیزیولوژیکی گیاهان است که ما معتقدیم رشته باغبانی یک رشته علمی است.البته در کشورهای پیشرفته ، باغبانی تنها شامل مساله تولید نمیشود بلکه مسائل قبل از تولید یعنی اصلاح بذر گیاهان تا مسائل پس از تولید یعنی بازار رسانی ، نگهداری در سردخانه و بستهبندی گیاهان در حیطه علم باغبانی قرار میگیرد.»
متخصص علوم گیاهی به مسائل فیزیولوژی گیاه توجه میکند اما مهندسی باغبانی ضمن اینکه پایه کارش همان فیزیولوژی ژنتیک گیاهان است،این مسائل را در ارتباط با تولید در نظر میگیرد. در واقع مهندس باغبانی میخواهد ببیند که وقتی محصولی به مزرعه میآید، وضعیت تولیدش چگونه میشود. علاوه بر این رشته مهندسی باغبانی با ماشین آلات کشاورزی و تکنیکهای خاصی مثل پیوند و هرس سر و کار دارد که در رشته علوم گیاهی به این امور توجه نشده یا بسیار کم پرداخته میشود.
علم باغبانی باعث بهتر شدن کمیت و کیفیت محصولات باغبانی شده است. برای مثال به یاری این علم ، گیاهان زینتی دوام بیشتری پیدا کرده و گلهای بزرگتری میدهند یا در قدیم بعضی از خیارهایی که میخریدیم تلخ بود اما امروزه به یاری اصلاح نژاد و رسیدگیهای لازم خیار تلخ وجود ندارد.»رشته باغبانی یکی از مهمترین رشته های کشاورزی است که داوطلب گروه آزمایشی علوم تجربی می تواند آن را انتخاب کند. با توجه به افزایش روز افزون جمعیت و احتیاج غذایی آنها، رشته باغبانی با تولید حدود 40% مواد غذایی، نقش مهمی در تأمین مواد غذایی مورد نیاز بشر دارد.
تخصصی شدن پرورش گیاهان و درختان میوه نیاز به استفاده بهینه از ابزار و امکانات و همچنین استعدادهای جوان دارد. به منظور تربیت نیروی متخصص، در آزمون سراسری، رشته مهندسی باغبانی برای تربیت متخصص در زمینه های تولید محصولات باغبانی، شامل درختان میوه، سبزی ها، درختان زینتی، گل کاری و طراحی فضای سبز ارائه می گردد.
مهندسی باغبانی یکی از رشته های اصلی مجموعه کشاورزی است که در سطح کارشناسی در بسیاری از دانشکده های کشاورزی دانشگاههای معتبر کشور ارائه می گردد. هدف از ارائه این رشته تربیت نیروهای زبده ای است که بتوانند در زمینه های مختلف پرورش و تولید محصولات باغی، سبزی و صیفی، گلهای زینتی، طراحی فضاهای سبز و… فعالیت نمایند.
ضرورت رشته
اساسی ترین نیاز هر فرد، تأمین نیاز غذایی اوست. با توجه به محدود بودن زمین و آب برای جوامع رو به رشد، باید حداکثر محصول را از زمینهای زیر کشت به دست آورد. محصولات باغبانی در دنیا، علاوه بر تأمین بخشی از غذای مورد نیاز بشر، در تأمین سلامتی انسان جایگاه ویژه ای دارد. تولید گلها و گیاهان زینتی سبب انبساط و شادی روح انسان و تقویت سلامت روانی افراد می شود.
با توجه به وابستگی کشورمان به صادرات نفت، تولید محصولات باغبانی می تواند یکی از مهمترین منابع ارزی کشور باشد و جایگزین درآمد نفت شود. در حال حاضر نیز این بخش یکی از مهمترین منابع ارز آوری کشور محسوب می گردد. با توجه به این مطالب، جذب فارغ التحصیلان این رشته در وزارت کشاورزی و سازمانهای وابسته و همچنین بخشهای خصوصی نظیر شرکتهای سهامی زراعی و… اهمیت قابل ملاحظه دارد و نیاز خاص به این رشته را حتی در مقایسه با سایر رشته های کشاورزی به وضوح نشان می دهد.
اهداف رشته علوم و مهندسی باغبانی
هدف تربیت کارشناس باغبانی است که کارش تلفیقی از علوم ، تکنولوژی و هنر است. دانشجویان این رشته ضمن کسب دانش و کارآیی در زمینه تولید میوه ، سبزی، گیاهان دارویی و معطر در مورد طراحی فضایی سبز و اصلاح و تهیه نهال و بذر محصولات باغبانی آموزش میبینند و علاوه بر 22 واحد دروس عمومی، 27 واحد دروس علوم پایه، با گذراندن 76 واحد دروس تخصصی و 13 واحد دروس اختیاری نیز با زمینههای علمی و فنی و تکنیکهای جدید کاشت، نگهداری و بهرهبرداری از درختان میوه، سبزیجات، گلها و درختان زینتی و گیاهان دارویی و معطر آشنا میشوند. طول دوره 4 سال است و فارغالتحصیلان عنوان مهندس کشاورزی در رشته باغبانی خواهند داشت و میتوانند علاوه بر فعالیت در زمینههای تولیدی ، در بخشهای خصوصی ، تعاونی و دولتی و نیز تحقیقات ، آموزش و برنامهریزی باغبانی در وزارتخانههای کشاورزی و جهاد سازندگی ، دانشکدههای کشاورزی ، بنیاد جانبازان، شهرداریها و کشت و صنعتها همکاری کنند. امکان ادامه تحصیل تا سطح کارشناسی ارشد در داخل کشور و تا سطوح بالاتر در خارج از کشور وجود دارد.
زمینههای کاری رشته
فارغ التحصیلان این رشته قادر خواهند بود در زمینههای کاری زیر فعالیت کنند
- ایجاد نهالستان (تولید انواع پایه ها و نهال درختان مثمر و غیر مثمر)
- تأسیس و نظارت بر باغ های صنعتی
- کشت و تکثیر گیاهان و نهال های مورد نیاز از طریق کشت بافت
- فعالیت در بخش های خصوصی مربوط به بخش کشاورزی
- کشت و تولید گیاهان دارویی
- استخراج مواد موثره و تجارت روغن های اساسی گیاهان دارویی، (به خاطر نیاز روزافزون به داروهای گیاهی)
- محاسبه، ساخت و اجرای گلخانه های تولید گل و سبزی، شاسی های گرم و سرد، خزانه های تولید نشا و سایر ادوات ثابت باغبانی.
- نظارت و اجرا در کاشت باغهای پیشرفته و همچنین تولید ارقام جدید میوه و سبزی و... .
- فعالیت در زمینه های تحقیقات کشاورزی در بخش باغبانی.
- طراحی باغ و پارک و فضای سبز شهری و نظارت و اجرای طرحهای فضای سبز ، چمن کاری و گل کاری.
- انجام بسیاری از کارهای نقشه برداری برای اجرا و ایجاد دقیق باغها و فضای سبز.
- تولید نهال و پرورش گل و ایجاد نهالستان و گلستانهای پیشرفته.